Przyprawy korzenne – dlaczego warto je dodawać do potraw?

Przyprawy korzenne - Dietetic Lifestyle

Ich zapach roznosi się w prawie każdym domu, szczególnie w okresie świątecznym. Stosowane są od tysięcy lat, a wzmianki o niektórych znajdują się również w Biblii. Przyprawy korzenne, o których mowa, nadają niesamowity aromat i barwę potrawom, które bez nich mogą wydawać się jałowe.
Poza walorami smakowymi warto zwrócić uwagę na liczne właściwości zdrowotne przypraw korzennych, z których korzysta również dzisiejsza farmacja. Poniżej znajdziecie krótkie opisy kilku najpopularniejszych przypraw.

Cynamon

Produkowany jest z kory cynamonowca cejlońskiego. Tłuczenie lub mielenie kory potęguje charakterystyczną słodkawą woń, dzięki której jest częstym dodatkiem do słodkich wypieków (wyobrażacie sobie szarlotkę bez cynamonu?), herbatników, budyniów czy napojów – grzanego wina, kawy i gorącej czekolady. Świetnie komponuje się z pieczonym mięsem, duszonymi warzywami i curry. Wyciągi z kory służą do leczenia dolegliwości trawiennych, niestrawności, braku łaknienia, łagodnie pobudzają wydzielanie soków trawiennych i polepszają przyswajanie pokarmów. Stosowane zewnętrznie łagodzą mięśniobóle, nerwobóle oraz znieczulają miejscowo. Olejek cynamonowy ma silne działanie przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze i dezynfekujące. Spożywanie powyżej 1g cynamonu dziennie obniża poziom glukozy, cholesterolu i trójglicerydów u chorych na cukrzycę typu 2. Jednak cynamonu nie powinny spożywać ciężarne ani osoby z chorobą wrzodową.

Kardamon

To przyprawa, która powstaje z małych ciemnych nasion, o pikantnym, cierpki i rozgrzewającym smaku. Arabowie stosują kardamon do kaw, zaś Skandynawowie do aromatyzowania grzanego piwa, ponczów, gotowanych owoców, ciast i puddingów. Poprawia trawienie, dlatego po obfitym posiłku można pić z niego herbatkę.

Goździki

Są to suszone pączki kwiatów goździkowca korzennego. Goździki mają silny aromat oraz gorzkawy i piekący smak, który łagodnieje dopiero pod wpływem wysokiej temperatury. Używane są do pierników, świątecznych, kompotów, marynat do mięs i ryb, oraz jako dodatek do przetworów owocowych.

Anyż gwiazdkowaty

To owoce drzewa anyżowego, które mają kształt idealnej ośmioramiennej gwiazdy. Cała „gwiazdka” razem z nasionami po zmieleniu ma bardzo silny aromat. Jest to jedna z najbardziej popularnych przypraw kuchni chińskiej i indyjskiej. Używana jest do mięs, jarzyn, jaj, słodkich wypieków i sosów, a także herbaty i kawy. W Europie częściej stosowana jest jako składnik likierów (np. anisette, absynt). Według chińskiej medycyny ludowej ma właściwości moczopędne, pobudzające i mające zapobiegać przepuklinie. Napar z anyżu łagodzi ból gardła.

Gałka muszkatołowa

Jest to nasiono drzewa muszkatołowca hodowanego w Indiach i innych tropikalnych krajach. Nasiona po zebraniu są suszone, dzięki czemu  nabierają ciemnobrązowego koloru. Stosowana jest głównie do pieczonych owoców, ciast, budyniów, twarogu, sosów, szarlotek, duszonych jarzyn, a także do wina i napojów i czekoladowych. Należy pamiętać o tym, żeby dodawać ją dopiero pod koniec gotowania, ponieważ wysoka temperatura niszczy jej aromat. Gałka muszkatołowa wspomaga trawienie, uwalnia od gazów oraz ma właściwości uspokajające (olejek eteryczny dodawany jest do napoju pitego przed snem), jednak w zbyt dużych ich ilościach ma silne działanie narkotyczne i powoduje zaburzenia żołądkowo-jelitowe.

Pieprz

Są to jagody dziko rosnącej rośliny indyjskiej. Mielony pieprz używa się do zup, marynat, jaj, twarożków, ale także do potraw słodkich – pierników, ciast owocowych, ciasteczek korzennych.  Z zasady do jasnych potraw stosuje się pieprz biały, a do ciemnych pieprz czarny.  Pieprz powoduje zwiększenie wydzielania soków trawiennych i jest pomocny przy przeziębieniach.

Wanilia

To owoc strąkowy orchidei pnącej pochodzącej z Meksyku. Charakterystyczny zapach nie pochodzi z samych strąków, ale z kryształków (waniliny), które wydzielają się na powierzchni strąków w procesie fermentacji. Wanilia ma zastosowanie w produkcji deserów, wypieków, słodkich sosów, a także jako składnik perfum. Niestety dzisiejszy aromat czy cukier wanilinowy mają niewiele wspólnego z aromatem prawdziwej wanilii. Strąki wanilii można używać wielokrotnie: strąk rozłupać i wyskrobać nasiona (wykorzystać do potrawy, którą się aktualnie przygotowuje), strąk suszyć kilka dni, a następnie umieścić w słoju z cukrem. W ten sposób strąk dłużej zachowa aromat, a przy okazji można zrobić własny cukier waniliowy.

Imbir

To roślina należąca do irysowatych. Przyprawę stanowi dojrzała bulwa imbiru. Używa się w formie suszonej lub świeżej. Smak imbiru jest ostry, słodkawy. W kuchni indyjskiej używany jest do duszonych mięs, pikli oraz zup. Jest składnikiem curry. W Europie imbir suszony stosowany jest wypiekaniu pierników, ciast imbirowych, aromatyzowaniu ponczów i grzanego wina, a także do produkcji piwa imbirowego, natomiast świeży można dodać do rozgrzewającej zimowej zupy lub kandyzować. Ma działanie rozgrzewające, przeciwwirusowe, przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze, dlatego na przeziębienia najlepsza jest herbata z imbiru i cytryny z dodatkiem prawdziwego miodu. Jest stosowany również jako środek na zaparcia, wzdęcia, chorobę wrzodową, niestrawności, a także poranne mdłości u ciężarnych. Z niektórych badań wynika, że może łagodzić bóle reumatyczne.

Ziele angielskie

Jest to owoc drzewa pieprzowego rosnącego na Jamajce. W sklepach można kupić w postaci ziarenek i już zmielone. Świetnie komponuje się z innymi przyprawami korzennymi, dzięki czemu pasuje do dań mięsny, zup, jak i słodkich deserów. Jest składnikiem angielskiej mieszanki allspice. Działa antyseptycznie  i pobudza system trawienny, zapobiega wzdęciom. Dawniej olejek tłoczony z ziela angielskiego był stosowany przeciw bólom głowy i zębów.

 

Przyprawy korzenne – kilka przepisów z ich wykorzystaniem

Twarożek korzenny: 4 łyżki twarogu utrzeć z łyżeczką miodu, łyżeczką jogurtu dodając po szczypcie cynamonu, utartej gałki muszkatołowej i jeden utłuczony goździk.

Grzane piwo: Do rondelka wlać jasne piwo, dodać łyżeczkę cynamonu, pół łyżeczki imbiru, 2 łyżeczki cukru i 4 goździki. Podgrzać do momentu aż będzie parować. Do szklanek włożyć po plastrze pomarańczy i wlać przecedzone piwo.

Przyprawa do piernika: 40g kory cynamonu (około 13-14 lasek), 1 gałka muszkatołowa, 1-2 gwiazdki anyżu, 20g suszonego imbiru (ok. 2 łyżki mielonego), 20 ziaren ziela angielskiego, 15 g goździków, 15 g wyłuskanych ziaren kardamonu, 1 łyżeczka czarnego pieprzu (jeśli ktoś woli ostrzejszy piernik) – Wszystkie składniki zmielić w młynku lub utłuc w moździerzu (poza gałką muszkatołową, którą się ściera na tarce).

Wszystkie przyprawy korzenne najlepiej jest kupować w postaci niezmielonej i mielić lub utłuc w moździerzu bezpośrednio przed użyciem, ponieważ bardzo szybko mogą stracić aromat, na którym nam najbardziej zależy. Powinno się je przechowywać w szczelnych pojemnikach w chłodnym i ciemnym miejscu. Całe przyprawy można przechowywać nawet kilka lat, natomiast zmielone maksymalnie 3-4 miesiące.

Czy przyprawy korzenne używacie na codzień czy tylko od święta? Czy w Waszych domach rozchodzi się już aromat przyprawy do piernika?

 

Bibliografia:

[1] Maruta Biruta, Przyprawy z całego świata, Oficyna Wydawnicza „Ostoja”, Warszawa 1994.

[2] Sztaba Dagmara, Barwa szafranu, aromat cynamonu, smak kaparów – właściwości lecznicze biblijnych przypraw, w: Farmacja Polska, tom 65, nr 1/2009.

[3] Lambert Ortiz Elisabeth, Wielka księga ziół i przypraw, Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, Warszawa 1998.

[4] Korzyści zdrowotne imbiru potwierdzone przez badania